Ngày 11/09/2026, tại Khách sạn Courtyard by Marriott Danang Han River, Hội nghị Trao đổi về Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính chính thức bước vào ngày làm việc cuối cùng, với chủ đề "Sàn giao dịch Thị trường Carbon và Bài học Kinh nghiệm cho Việt Nam". Công ty Luật Siglaw vinh dự tiếp tục tham gia ngày làm việc này, hoàn thành trọn vẹn hành trình năm ngày đồng hành cùng Hội nghị.
1. Nguyên lý cơ bản và cơ hội của một dự án carbon
Mở đầu ngày làm việc, Tiến sĩ Kyle Holland - Sáng lập viên của Tổ chức eCarbon và Impact Inside - chia sẻ hai chuyên đề liên tiếp về nền tảng của dự án carbon: Điều gì tạo nên một dự án carbon thực chất, đáng tin cậy và có khả năng huy động vốn?
Tiến sĩ Kyle Holland phân tích sự khác biệt giữa hai hình thái tạo tín chỉ - Tránh mất mát và Loại bỏ chủ động - cùng những rủi ro thường gặp khi loại bỏ carbon bằng công nghệ. Một điểm then chốt được Tiến sĩ Kyle Holland nhấn mạnh nhiều lần: Tín chỉ carbon là một tuyên bố dựa trên kịch bản giả định, do đó tính bổ sung, tính lâu bền và một đường cơ sở đơn giản, đáng tin cậy mới là yếu tố quyết định giá trị thực sự của dự án - thay vì chỉ chạy theo số lượng tín chỉ phát hành.
Đáng chú ý, Tiến sĩ Kyle Holland đã dành riêng một phần để phân tích nhóm giải pháp loại bỏ carbon bằng công nghệ - như biochar, thu giữ và lưu trữ carbon sinh học (BECCS), phong hóa khoáng tăng cường (ERW) hay thu giữ khí trực tiếp từ không khí (DACCS). Theo Tiến sĩ, nhóm giải pháp này có đường cơ sở đơn giản và mức độ bổ sung rất cao vì gần như không phát sinh nếu không có dự án, nhưng đổi lại phải đối mặt với bài toán kinh tế khó khăn hơn nhiều: chi phí đầu tư lớn, chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào cao, cùng trách nhiệm lưu trữ carbon lâu dài - những yếu tố mà nhà phát triển dự án cần cân nhắc kỹ trước khi lựa chọn công nghệ phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.
Phần trình bày tiếp theo đặt dự án carbon trong bối cảnh thị trường năm 2026: Nhu cầu tuy vẫn tồn tại nhưng người mua ngày càng khắt khe, chỉ một tỷ lệ nhỏ các lượt hỏi mua chuyển thành giao dịch thực tế. Tiến sĩ Kyle Holland cập nhật lộ trình phát triển thị trường carbon của Việt Nam theo các quy định pháp luật hiện hành (Quyết định 232/QĐ-TTg và Nghị định 29/2026/NĐ-CP), cũng như cơ chế để kết nối Việt Nam với thị trường Singapore. Thông điệp xuyên suốt dành cho các đơn vị phát triển dự án tại Việt Nam là nên "thiết kế ngược lại từ thị trường" - tức xác định rõ nhu cầu của người mua trước khi bắt tay xây dựng dự án.
Đây cũng là nội dung có ý nghĩa thực tiễn cao đối với thị trường Việt Nam, khi ngày càng nhiều doanh nghiệp, chủ đầu tư trong nước quan tâm đến việc phát triển các dự án carbon: từ trồng rừng, nông nghiệp bền vững đến năng lượng tái tạo - nhưng còn thiếu thông tin về cách đánh giá tính khả thi và khả năng huy động vốn của một dự án trước khi triển khai.
Tiến sĩ Kyle Holland cũng nhấn mạnh vai trò của hoạt động đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) trong toàn bộ vòng đời dự án - từ khâu thiết lập đường cơ sở, xác định tính bổ sung, cho đến việc theo dõi rủi ro đảo ngược kết quả và trách nhiệm lưu trữ carbon lâu dài. Đối với các đơn vị phát triển dự án tại Việt Nam, đây là những tiêu chí then chốt cần được xây dựng ngay từ giai đoạn thiết kế dự án, thay vì bổ sung sau khi dự án đã đi vào vận hành.
Trước khi đầu tư nguồn lực vào tài liệu thiết kế dự án chính thức, Tiến sĩ Kyle Holland cũng giới thiệu một phương thức sàng lọc nhanh gồm 08 nhóm câu hỏi: định nghĩa dự án, luận điểm carbon, quy mô, quyền và các bên liên quan, phương pháp luận, bài toán thương mại, rủi ro chính và các nội dung cần thẩm định tiếp theo. Phương thức này giúp nhà phát triển dự án đưa ra một trong ba quyết định sớm: tiến hành nghiên cứu khả thi, thiết kế lại, hoặc dừng lại trước khi phát sinh thêm chi phí.
2. Xây dựng một sàn giao dịch carbon kỹ thuật số thành công
Tiếp nối Hội nghị vào buổi chiều, Ông Diego Soto-Eisenberg, đến từ Đại học Washington (Hoa Kỳ), mang đến chuyên đề về cách xây dựng một sàn giao dịch carbon kỹ thuật số thành công, với hai trụ cột: Nền tảng công nghệ và Hệ thống pháp luật.
Trên khía cạnh công nghệ, Ông Diego Soto-Eisenberg giới thiệu 5 chức năng cốt lõi mà một sàn giao dịch cần đảm nhiệm - từ đăng ký, lưu ký, khớp lệnh đến quyết toán và công bố dữ liệu thị trường - đồng thời so sánh bài toán chi phí giữa việc thuê nền tảng có sẵn và tự xây dựng từ đầu. Ông Diego Soto-Eisenberg đưa ra những con số cụ thể để minh họa cho lựa chọn chiến lược này: nếu thuê hoặc mua lại một nền tảng giao dịch có sẵn, chi phí sở hữu trong 5 năm dao động khoảng 17 - 33 triệu USD và có thể đi vào vận hành chỉ sau 6 - 12 tháng; trong khi tự xây dựng một sàn giao dịch từ đầu trên hạ tầng trong nước có thể tiêu tốn tới 52 triệu USD, mất 2 - 3 năm mới có giao dịch đầu tiên, và đòi hỏi duy trì đội ngũ trên 20 kỹ sư trong khi chưa chắc đã có sẵn nguồn cầu từ người mua.
Góc nhìn so sánh chi phí giữa các phương án xây dựng sàn giao dịch là dữ liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan hoạch định chính sách tại Việt Nam trong giai đoạn hoàn thiện hạ tầng cho thị trường carbon trong nước lẫn quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh VIFC đang từng bước được định hình.
Trên khía cạnh pháp lý, chuyên đề đặt ra những câu hỏi nền tảng mà khung pháp luật Việt Nam cần trả lời: Tín chỉ carbon là tài sản gì? Quyền sở hữu được xác lập ra sao? Và khi nào một giao dịch carbon được xem là hoàn tất?
Một điểm thú vị được Ông Diego Soto-Eisenberg chia sẻ là sự tương đồng giữa việc bán tín chỉ carbon và bán tác phẩm nghệ thuật: tính độc đáo, tính riêng tư trong giao dịch và câu chuyện về nguồn gốc sản phẩm cũng có thể trở thành những yếu tố quyết định mức giá mà người mua sẵn sàng chi trả. Theo đó, một dự án carbon muốn bán được giá tốt cần biết kết hợp cả "lý trí" - các cơ chế đo lường, xác minh vững chắc, lẫn "trái tim" - một câu chuyện chân thực, dễ hiểu về lợi ích mà dự án mang lại cho cộng đồng.
Chuyên đề cũng phân tích sự khác biệt trong yêu cầu pháp lý giữa việc bán tín chỉ carbon trong nước (thị trường bắt buộc) và bán ra quốc tế (thị trường tự nguyện). Nếu như giao dịch trong nước có thể dựa vào cơ chế thanh tra, giám sát trực tiếp của cơ quan quản lý, thì giao dịch quốc tế đòi hỏi một bộ quy tắc pháp lý chặt chẽ hơn nhiều, như: quyền cấp phép xuất khẩu tín chỉ, cam kết không tính hai lần cho cùng một tấn carbon, và hệ thống đăng ký công khai mà nhà đầu tư nước ngoài cũng có thể tra cứu. Đây là những vấn đề mà khung pháp luật Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới để tín chỉ carbon trong nước được thị trường quốc tế công nhận và giao dịch với mức giá tương xứng.
3. Đưa Đà Nẵng trở thành trung tâm cho thị trường carbon liêm chính
Chuyên đề trực tuyến qua Zoom của diễn giả Cole Davis - Nhà sáng lập kiêm CEO Hanaper - mang đến góc nhìn tổng quan về hạ tầng công nghệ cho một thị trường carbon liêm chính. Diễn giả chỉ ra rằng phần lớn sai sót của tín chỉ carbon - như tính bổ sung bị thao túng hay sai lệch đường cơ sở - thường xảy ra trước khi tín chỉ được đưa lên sàn giao dịch, vì vậy công nghệ giao dịch nhanh hơn không thể khắc phục một tín chỉ có chất lượng kém ngay từ đầu.
Giải pháp mà diễn giả Cole Davis giới thiệu là "thông tin xác thực carbon" (carbon credential) - một mô hình vừa mang giá trị pháp lý, vừa là thông tin xác thực mã hóa gắn liền với từng tín chỉ, giúp bất kỳ người mua, đơn vị kiểm toán hay đối tác quốc tế nào cũng có thể tự mình xác minh mà không phụ thuộc vào một hệ thống đăng ký duy nhất. Đây được xem là lớp hạ tầng có thể phục vụ đồng thời cho cả thị trường carbon trong nước và thị trường quốc tế mà Trung tâm Tài chính Quốc tế Đà Nẵng đang hướng tới xây dựng.
Diễn giả Cole Davis mô tả cụ thể cấu trúc của một thông tin xác thực carbon: mỗi tín chỉ mang theo đầy đủ các lớp bằng chứng - chứng nhận tiêu chuẩn phát hành, nghiên cứu đường cơ sở, báo cáo của đơn vị thẩm định, dữ liệu giám sát vệ tinh, báo cáo kiểm toán xác minh và chữ ký số của đơn vị phát hành - được lưu giữ ngay bên trong tín chỉ thay vì nằm rải rác ở nhiều tài liệu khác nhau. Theo diễn giả, mọi khẳng định về một tín chỉ carbon đều có thể được truy ngược về đúng bên đã đưa ra khẳng định đó trong suốt vòng đời của tín chỉ: từ giai đoạn thiết kế, thẩm định, xác minh, đến khi phát hành, giao dịch và thu hồi. Qua đó giải quyết đúng “điểm nghẽn” về niềm tin mà các thế hệ công nghệ carbon số trước đó, như hệ thống đăng ký hay blockchain đơn thuần, vẫn chưa xử lý triệt để.
Chuyên đề cũng điểm qua một số tiền lệ quốc tế về nền tảng định danh mã hóa quy mô quốc gia đã vận hành thực tế - từ hệ thống định danh pháp nhân toàn cầu GLEIF, đến các mô hình cấp quốc gia và cấp bang tại Bhutan, Utah hay British Columbia (Canada) - cho thấy hướng đi công nghệ này không còn là lý thuyết mà đã có cơ sở triển khai trên thực tế, mở ra gợi ý tham khảo cho Việt Nam trong quá trình xây dựng hạ tầng số cho VIFC-DN.
Một nội dung đáng chú ý khác là bức tranh thể chế hiện tại của thị trường carbon Việt Nam: thị trường trong nước đã có sự phân công rõ ràng giữa các cơ quan quản lý theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, trong khi thị trường quốc tế tại VIFC-DN - nơi tín chỉ chất lượng cao của Việt Nam có thể bán được mức giá cao hơn - vẫn đang trong quá trình được thiết kế theo Nghị định 112/2026/NĐ-CP và cơ chế thử nghiệm (sandbox) tại Đà Nẵng. Diễn giả Cole Davis cho rằng lớp thông tin xác thực công nghệ có thể phục vụ đồng thời cho cả hai thị trường này, giúp tiết kiệm chi phí xây dựng hạ tầng và rút ngắn thời gian đưa VIFC-DN vào vận hành thực tế.
4. Tài chính khí hậu và Tài chính carbon
Trước khi khép lại khép lại Hội nghị, Giáo sư Xuan-Thao Nguyen - Giáo sư Luật mang học hàm Pendleton Miller và là Giám đốc Trung tâm Luật Châu Á, Đại học Washington - mang đến chuyên đề tổng kết về Tài chính Khí hậu và Tài chính carbon.
Mở đầu chuyên đề, Giáo sư Xuan-Thao Nguyen dẫn lại định nghĩa về Tài chính khí hậu được nhiều tổ chức quốc tế sử dụng: Tài chính khí hậu là nguồn lực tài chính hướng đến việc giảm phát thải, tăng cường khả năng hấp thụ khí nhà kính, đồng thời giảm thiểu tính dễ bị tổn thương và nâng cao khả năng phục hồi của hệ sinh thái và con người trước tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu.
Chuyên đề đưa ra bức tranh toàn cảnh: Tài chính khí hậu toàn cầu đã vượt mốc 2 nghìn tỷ USD, với 13 phương thức tài trợ khác nhau trải dài từ nguồn công đến nguồn tư. Nhóm nguồn công gồm quỹ công, tài trợ từ chính quyền các cấp, thị trường và thuế carbon, tài chính hỗn hợp công - tư, tài trợ phát triển đa phương, quỹ tổn thất và thiệt hại, cùng trái phiếu xanh - Nhóm nguồn tư bao gồm đầu tư tác động/ESG, tín dụng xanh, tài chính từ thiện, gọi vốn cộng đồng, mô hình thanh toán theo kết quả và bảo hiểm rủi ro khí hậu. Bức tranh đa dạng này cho thấy dư địa để Việt Nam tiếp cận nguồn vốn khí hậu quốc tế là rất lớn, nếu có khung pháp lý và công cụ tài chính phù hợp để kết nối.
Giáo sư Xuan-Thao Nguyen phân tích cách tín chỉ carbon có thể được sử dụng như một loại tài sản bảo đảm cho khoản vay hay hạn mức tín dụng - một hướng đi có thể mở rộng thêm công cụ huy động vốn cho các dự án carbon tại Việt Nam. Một ví dụ thực tiễn được chia sẻ là trái phiếu gắn với kết quả tái trồng rừng Amazon do Ngân hàng Thế giới phát hành, trong đó một phần lợi tức của nhà đầu tư được neo trực tiếp vào lượng tín chỉ carbon xác minh được - minh chứng sống động cho việc tài chính khí hậu không còn là khái niệm trừu tượng mà đã trở thành sản phẩm tài chính có thể giao dịch trên thị trường vốn quốc tế.
Chuyên đề cũng dành thời lượng phân tích các phương thức để một quyền bảo đảm bằng tín chỉ carbon phát sinh hiệu lực và có hiệu lực đối kháng với bên thứ ba - thông qua chiếm giữ, đăng ký thông báo tài trợ, hay kiểm soát tài sản bảo đảm, kể cả với tín chỉ carbon tồn tại dưới dạng token trên chuỗi (on-chain). Đây là nội dung mang tính kỹ thuật pháp lý cao, nhưng lại có ý nghĩa thực tiễn rõ rệt: Một khi tín chỉ carbon được thừa nhận rộng rãi là tài sản có thể dùng bảo đảm, các doanh nghiệp phát triển dự án carbon tại Việt Nam sẽ có thêm một kênh huy động vốn mới, bên cạnh việc bán tín chỉ trực tiếp trên thị trường.
Khép lại ngày làm việc thứ năm
Ngày làm việc thứ năm mang tới tính thời sự và ứng dụng rất cao của Hội nghị, cho thấy cách một loại tài sản mới - tín chỉ carbon - có thể được thiết kế, giao dịch, bảo đảm và xác thực trong khuôn khổ pháp luật, để từ đó trở thành một công cụ tài chính thực thụ chứ không chỉ dừng lại ở cam kết môi trường.
Là thành viên của Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Đà Nẵng (VIFC-DN), Công ty Luật Siglaw vinh dự đồng hành cùng Hội nghị trong suốt năm ngày làm việc, từ phiên khai mạc đến phiên bế mạc. Việc trực tiếp tham dự, lắng nghe và cập nhật những nội dung chuyên sâu từ các chuyên gia, tổ chức tài chính hàng đầu trong nước và quốc tế không chỉ giúp đội ngũ Siglaw mở rộng vốn kiến thức chuyên môn, mà còn là cơ hội để nhìn nhận rõ hơn xu hướng pháp lý và tài chính mà Việt Nam sẽ theo đuổi.
Khép lại Hội nghị "Trao đổi về Chính sách và Phát triển các Công cụ Tài chính" năm 2026, Công ty Luật Siglaw trân trọng cảm ơn Cơ quan điều hành VIFC-DN, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) cùng toàn thể diễn giả, đại biểu đã mang đến một chương trình làm việc chất lượng và giàu giá trị thực tiễn. Đây sẽ là nền tảng để Siglaw tiếp tục đồng hành cùng các hoạt động kết nối, chia sẻ chuyên môn trong thời gian tới, hướng tới mục tiêu chung: Xây dựng một Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Đà Nẵng minh bạch, hiện đại và đủ sức cạnh tranh trong khu vực.
Liên hệ Công ty Luật Siglaw
Trụ sở chính tại Hà Nội: Số 44/A32–NV13, Khu A Geleximco, đường Lê Trọng Tấn, phường Tây Mỗ, thành phố Hà Nội. Chi nhánh tại Thành phố Hồ Chí Minh: Số 103–105 đường Nguyễn Đình Chiểu, phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh. Chi nhánh tại Đà Nẵng: VIFC DN – Tòa nhà ICT, Công viên Phần mềm số 2, đường Như Nguyệt, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. Email: vp@siglaw.com.vn. Hotline: 0961 366 238. Facebook: https://www.facebook.com/hangluatSiglaw.
